بازکاوی و نقد و ارزیابی سیر گذشته روابط شرق و آنچه امروز به عنوان غرب نامیده می شود موضوعی است تاریخی، سیاسی، اجتماعی، فکری که از زاویه های گوناگون و با رویکردهای مختلف می تواند مورد پژوهش قرار گیرد.

شرق نه تنها مشرق طبیعی و جغرافیای عالم، مبداء پیدایش اندیشه و تفکر و مهد ظهور ادیان و پیدایش فرهنگها و تمدنهای بشری بوده و در دورانی که بخش عمده ای از غرب جغرافیای امروز هنوز به عرصه حیات فرهنگی پا ننهاده بود، تلائلو و تابش شرق در اوج قرار داشت و از زمانی که غرب سیطره فراگیر خود را در برخی ابعاد بر همه جهان گستراند و بر آن شد که در ابعاد فرهنگی و سیاسی نیز آن را به تمامیت برساند.

شرق نیم خفته اندکی به خود آمد و با تردید در ربوبیت ادعای غرب، به تدریج آن را مورد انکار قرار داد و این چالش با تحولی بنیادین در سرزمینی که خواهر خوانده غرب تلقی می شد و به نام دین و آن هم اسلام که غرب دهها سال بود آن را حذف شده و فراموش شده می دانست جلوه و قدرت تازه ای یافت.

کتاب حاضر به روش شناسی خاص خود که بر پایه پژوهش های تاریخی، تطبیقی، تحلیل محتوا، بنیادنگری، کارکردنگری و سایر روشهایی که به نحوی می توانند در کشف و شناخت عالمانه و محققانه وامداری غرب را به شرق تثبیت کند تهیه شده است.

کتاب از دو بخش تشکیل شده که بخش نخست عنوان ملاحظات مقدماتی را دارد در ابتدا به تبیین موضوع، ضرورت اهمیت پژوهش و مفاهیم و اصطلاحات کلیدی را توضیح می دهد. فصل دوم بخش اول نیز به مباحثی چون علوم، معارف و گستره دانایی شرق و ایران باستان قبل از ظهور و گسترش اسلام، کلیاتی از جهان تمدن، فرهنگ، حکمت، معرفت و علم و دانایی اختصاص دارد. همچنین فرهنگهای اصلی و پربار در مشرق زمین بررسی شده است.

در بخش دوم این کتاب مقارنه و مقایسه غرب و شرق با ظهور و گسترش اسلام بررسی می شود.

مولف در بخش از مقدمه کتاب آورده است : با این حال خواستیم بر اساس شناخت واقعیات و برخورداری بی چون و چرای غربیان از مفاخر معرفتی، علمی و دانایی شرق، اسلام و ایران در سیر زمانی طولانی به برخی از تفاخر طلبان غربی و با خود بیگانگان شرقی، اسلامی و ایرانی بگوییم که وامداری غرب بسی بیشتر از آن است که در این بررسی اشاره شده است.